به گزارش خبرنگار خودرونامه، برای پاسخ به این پرسش ها ابتدا باید مولفه های اثرگذار بر قیمت خودرو در بازار آزاد را مورد بررسی قرار بدهیم. در یک بازار خودرو با روال طبیعی، انچه قیمت ها را تعیین می کند، سیستم عرضه و تقاضاست. طبق این معادله، تا وقتی عرضه و تقاضا در تناسب با یکدیگر باشند، معمولا قیمت ها دچار خیزش نخواهند شد. حتی در بازارهای رقابتی، عرضه کنندگان خودرو مجبورند از روش های مختلف حتی ارائه تخفیف و کاهش قیمت استفاده کنند تا در فروش از رقبایشان عقب نمانند. بنابراین عامل اصلی در تعیین قیمت در یک بازار خودروی دارای روال طبیعی عرضه و تقاضا، طی یک مکانیزم مشخص صورت می گیرد و هر وقت تعادل این دو پارامتر به هم بخورد، قیمت ها بالا و پایین خواهند شد.

به عبارت بهتر، اگر عرضه از تقاضا پیشی بگیرد، قیمت ها حتی رو به افت نیز می روند و اگر تقاضا افزون بر عرضه باشد، آنگاه رشد قیمت رخ خواهد داد. تعادل میان این دو نیز سبب پایداری نسبی قیمت خواهد شد. به عنوان مثال، در دوران پاندمی کرونا، تولید خودروسازان دنیا به دلیل تعطیلی های ناشی از قرنطینه افت کرد و با توجه به تقاضای موجود، قیمت خودرو رشدی جهانی را تجربه کرد. یا مثلا در مورد خودروهای برقی در بازاری مانند چین که سطح رقابت در آن بسیار بالاست، خودروسازان –از جمله تسلا- مجبور به ارائه تخفیف و حتی پایین آوردن قیمت محصولات شان می شوند.

نکته دیگر در مورد بازارهای جهانی خودرو این است که در این بازارها خودرو جنسی کاملا مصرفی به شمار می رود و این گونه نیست که به عنوانی کالایی در راستای حفظ ارزش پول تلقی شود. در کنار اینها، بازار خودرو در بسیاری از نقاط جهان دستخوش تحولات قیمتی ناشی از رخدادهای سیاسی نمی شود.

با این مرور کوتاه، تفاوت های بزرگ بازار خودرو در ایران و دیگر نقاط دنیا به وضوح مشخص می شود. در بازار خودروی ایران اولا تعادل لازم بین عرضه و تقاضا وجود ندارد، ثانیا خودرو کالایی سرمایه ای برای بسیاری از شهروندان به حساب می آید و ثالثا تحولات سیاسی –حتی رویدادی مانند انتخابات ریاست جمهوری آمریکا و اینکه چه کسی وارد کاخ سفید شود-منحنی قیمت را تحریک می کنند. این اتفاقات طی سال های گذشته تا به امروز بارها رخ داده و کماکان نیز ادامه خواهد داشت.

به خصوص طی پنج سال گذشته که آمریکایی ها از توافق هسته ای و برجام خارج شده و تحریم هایی سنگین علیه ایران وضع کرده اند، خودرو بیش از پیش به کالایی سرمایه ای تبدیل شده و معمولا با هر گونه تحولات سیاسی و البته تغییرات قیمتی در بازار ارز، منحنی قیمت آن بالا و پایین شده است. اصلا آنچه که طی این سال ها تاثیر مستقیم بر منحنی قیمت در بازار خودرو داشته (علاوه بر مسائلی مانند نوسان تولید و عرضه و همچنین ممنوعیت واردات خودرو)، افت و خیز قیمت ارز بوده است. هر گاه قیمت ارز (تحت تاثیر رخدادهای سیاسی و اقتصادی مختلف) بالا رفته، قیمت خودرو نیز رشد کرده است. از آن سو با پایین آمدن قیمت ارز، قیمت خودرو هم افت کرده است. هرچند عرضه و تقاضا نیز نقش مهمی در افت و خیز قیمت ها داشته و دارد (به خصوص اینکه بازار با تقاضای کاذب مواجه است)، اما به اعتقاد بسیاری از کارشناسان و فعالان خودرو، عامل اصلی در افت و خیز قیمت خودرو –حداقل در پنج سال گذشته- بالا و پایین شدن قیمت ارز بوده است.

البته دور از انصاف است اگر تاثیر بهبود روند تولید و همچنین عرضه گسترده خودرو در سامانه یکپارچه بر ثبات نسبی در بازار را نادیده بگیریم و منکر شویم. به هر حال این دو فاکتور (بهبود تولید و عرضه گسترده) سبب کاسته شدن تقاضا شده و این موضوع نیز بر آرام گرفتن قیمت ها اثرگذار بوده است. در کنار اینها، آزاد شدن واردات خودروهای صفر و کاکرده نیز تاثیر خاص خود را بر منحنی قیمت خودرو داشته است. با این حال کارشناسان و فعالان بازار معتقدند همچنان عامل اصلی در ماجرای سکون نسبی قیمت خودرو، آرام بودن بازار ارز است.

طی ماه های گذشته تا به امروز بازار ارز با ثباتی نسبی همراه بوده و این موضوع به عنوان عامل اصلی (در کنار دیگر عوامل) آرامش در بازار خودرو را رقم زده است. بدون تردید در صورت نوسان بازار ارز، منحنی قیمت خودرو نیز تحریک خواهد شد و اگر ارز افزایشی شود، آرامش فعلی بر هم خواهد خورد. بنابراین آرامش فعلی بازار خودرو را  نمی توان حاصل عملیاتی ویژه و اختصاصی از سوی سیاستگذار در این بازار دانست، چه آنکه با صعود قیمت ارز، خودرو نیز دنباله رو آن خواهد شد.